Paneldiscussie: ‘Verduurzaming, wat gebeurt er in de labs?’

De deelnemers aan de paneldiscussie ‘Verduurzaming, wat gebeurt er in de labs?’ zien dat duurzaamheid top of mind is bij de laboratoria, maar dat het vooralsnog vaak bij een papieren werkelijkheid blijft. Mooie voornemens halen het onder economische druk niet of slechts ten dele. Kostenstijgingen maken dat wat pakweg vijf jaar geleden nog kon, nu moeilijker realiseerbaar is. Dus gaat er water bij de wijn. Ondertussen is vergroening een rijdende trein die niet te stoppen is. Het discussiepanel raadt daarom aan een milieustrategie te ontwikkelen die breed gedragen wordt in de organisatie. ‘Wees voorbereid op een transitie die zeker gaat komen naarmate wetgeving vanuit Brussel verder wordt aangescherpt!’

1. Voldoen aan duurzaamheidscriteria

Is duurzaamheid nog steeds een thema in de labs, nu het maatschappelijk minder hoog op de agenda staat? Het discussiepanel van LABinsights met Anita te Riet, Taco van der Maten en Bas van Driel denkt van wel. Ondanks dat laboratoria de hand op de knip houden, gaat de vergroening door. Zo is labapparatuur de afgelopen jaren zuiniger geworden.

Hier spelen twee ontwikkelingen: wetgeving stelt strengere eisen aan producenten via de Energy Efficiency Directive (EED) en de markt vraagt erom, stelt Taco: “Er is een Europees criterium voor het verbruik van apparatuur. We moeten als Malvern PANalytical aantonen dat we ermee bezig zijn om energiezuiniger te worden. Tegelijk worden er duurzaamheidscriteria aan gesteld door de inkomenspartijen. Dat we met het milieu bezig zijn, ja, dat maakt wel uit bij klanten.”

2. Duurzaamheidspijlers kiezen

Dit laatste is herkenbaar voor Bas: de markt wordt kritischer en wil duurzaamheidsresultaten zwart op wit zien. “We krijgen vanuit onze klanten toenemende vragen over wat wij aan duurzaamheid doen. De regels worden strenger en vanuit ketenaansprakelijkheid wordt deze vraag gelegd bij de toeleveranciers. Een voedingsmiddelenproducent gaat dus te rade bij partijen in zijn toeleveringsketen, waaronder de laboratoria. Dus wordt er gevraagd of je een duurzaamheidsbeleid hanteert, vooruitlopend op wetgeving die er gaat komen. Wij [GBA Group Benelux, red.] hebben ons daarom aangesloten bij Voka – Vlaams netwerk van ondernemingen. Die hebben een duurzaamheidsprogramma opgezet op basis van de 17 duurzaamheidsdoelstellingen (SDG’s) van de Verenigde Naties. Zij beoordelen je ook als bedrijf en zo kun je het meer structureel aanpakken. Het gaat erom dat je een paar van die SDG’s kiest. Wij hebben energieverbruik gekozen. Voor je dat gaat materialiseren, moet je wel eerst onderzoeken waar de meeste uitstoot zit. Is dat het elektriciteitsverbruik op het lab? Of is dat het wagenpark voor de koeriers?”

De eerste stappen zijn al gezet. “Op het microlab zijn de koelbroedstoven de grootste energieverbruikers. Worden ze ouder, dan gaat het energieverbruik omhoog. Dus we gaan wel gestructureerd vervangen als het energieverbruik te veel op gaat lopen. Wat ik ook een aardige vind, is onze fietsbonus. Kom je op je werk met de fiets, dan krijg je een vergoeding per kilometer.”

3. Wat mag duurzaamheid kosten?

Duurzaamheid mag niet ten koste gaan van de concurrentiepositie. Laboratoria worden sterk afgerekend op hun prijskwaliteitsverhouding. Dat maakt de speelruimte beperkt om hier fors in vooruit te lopen, merkt Anita. “Recent heb ik een aantal compleet nieuwe labs gezien, zoals NutriControl in Veghel en Fugro in Nootdorp, waar duurzaamheid, klimaat en dergelijke heel hoog op de agenda staan. Maar zodra er aan de budgetkant wordt gedraaid vanuit de moederorganisatie, is dat wel het eerste dat omvalt. Ze moeten keuzes maken, zeker nu de bouwkosten de afgelopen jaren enorm zijn gestegen.”

Begrijpelijk, beaamt ze, gezien het economische model. “Kijk, als privépersoon is dat niet anders en zou ik heel graag mijn regenwater gebruiken om mijn toiletten te spoelen. Maar verdien je zo’n investering van pakweg 10.000 euro ooit terug?”

4. Een duurzaamheidsbeleid ontwikkelen

Je wilt wat doen aan duurzaamheid…, maar waar begin je nu eigenlijk mee? Het is een vraag waar niet alleen laboratoria mee worstelen. Bas: “Essentieel is dat je een strategie ontwikkelt en die omzet in een beleid, anders doe je het hapsnap.” Dat past ook bij verantwoord ondernemerschap: “Je medewerkers gaan op een gegeven moment ook eisen dat je iets doet aan duurzaamheid”, meent Anita.

Taco: “Daarom moet je er beleid op ontwikkelen, dan kun je zeggen: ‘We gaan aan CO2-reductie doen, onze footprint verlagen, daar gaan we ons samen op richten.’ Dat spreekt ook de jongere medewerkers aan, goed voor de motivatie.”

Bas: “In de praktijk vraagt dit wel om keuzes, niet elke afdeling kan hier in dezelfde mate tijd voor vrijmaken. En je wilt liefst iemand met een computer tot zijn beschikking. Je moet er goed over nadenken wie je erbij betrekt. In elk geval ook iemand vanuit MT en Kwaliteit. Anita: “En zorg voor een goede variatie qua leeftijd en opleiding.”

5. Hoe snel gaan we vergroenen?

Een klimaatneutraal lab, kan dat? Dat is een lastige; labs zijn notoire energievreters en heavy users van gebruiksartikelen. Taco: “Ik denk het niet.” Anita: “Helemaal klimaatneutraal?” Taco: “Ik denk dat je altijd stoffen nodig hebt die met moeite en veel vervuiling ergens uitgehaald zijn.” Bas: “Voor energieverbruik misschien wel… maar niet je chemicaliën.” Anita: “Precies, energieverbruik wel. Daar kun je met warmteverwinning een heel eind mee komen. Maar er moet altijd stroom bij, hè.”

Bas: “Ja, daar kun je weer groene stroom voor inkopen.” En kleine beetjes kunnen ook helpen, vervolgt Anita. “Er zijn labs (Vitens bijvoorbeeld) die hun toiletten spoelen met regenwater. Gezien de grote hoeveelheden regen die we de afgelopen jaren hebben gehad, zou dat een mooie win-win kunnen zijn. Ook aanleggen van wadi’s zie ik meer en meer bij laboratoria en ook productiebedrijven.”

Duurzaamheid in ‘t lab: 5 takeaways

1. Realiteitstoets
   Duurzaamheid blijft op de agenda, maar veel initiatieven blijven op de tekentafel liggen; economische druk en kostenstijging temperen ambities.
2. Compliance
   Ontwikkel een breed gedragen milieustrategie en anticipeer op strengere EU-regelgeving; zonder voorbereiding loop je straks achter de feiten aan.
3. Nulmeting
   Kies een paar duidelijke pijlers (bijv. energie) en start met een nulmeting: waar zit de grootste uitstoot, in labstroom, apparatuur of klimaatbeheersing?
4. Ketendruk
   Klanten en ketenpartners vragen steeds vaker om aantoonbare resultaten; duurzaamheidsdata en -beleid worden een voorwaarde in een mileustrategie en samenwerking.
5. Energiehefboom
   Een hoog energieverbruik van labapparatuur en klimaatbeheersing; grootste winst ligt voorlopig in energie, waarbij met name warmteterugwinning de elektriciteitsrekening flink kan drukken.