Verduurzaming, ‘the green deal’, klimaatneutraal opereren, zero waste…Duurzaamheid is een toverwoord geworden, ook in de labs, dus ‘greenwashing’ ligt op de loer.
We produceren de mooiste MVO-verslagen met een prachtige milieuparagraaf. Dikke rapporten, vol beloftes voor de toekomst, maar dat betekent niet dat ‘duurzaamheid’ ineens integraal onderdeel is van beleid. Laat staan dat het gedragen wordt door de organisatie en haar medewerkers.
Als duurzaamheidsdoelen te ambitieus worden, is dit vaak het eerste waar een streep doorheengaat. Water bij de wijn en het uitkleden van al die mooie milieuplannen. Geen 100 zonnepanelen, maar 25. Wel warmteterugwinning, maar geen opslag van de overproductie van warmte door biobanking voor aanpalende bedrijven die een tekort hebben. Dat soort milieu-ecosystemen is ook erg duur en vergt ellenlange vergunningsprocedures. Dus gaat er nog steeds heel veel overtollige warmte gewoon naar buiten, de lucht in. Laboratoria hebben er immers altijd te veel van.
Zonde, ja, maar logisch ook. Het moet allemaal maar uit kunnen in een competitieve markt. En laten we wel wezen: welk lab kan het zich veroorloven om zich uit de markt te prijzen door milieubeleid? Zelfs als dit op de lange termijn terug te verdienen is – en dat is zeker goed mogelijk – zullen directies zich achter de oren krabben of ze de initieel hogere investeringen aandurven. De grootste kans bij familiebedrijven, de kleinste kans bij laboratoria die onderdeel zijn van investeringsmaatschappijen. En helaas, helaas, kortetermijnwinst valt altijd uit in het nadeel van het milieu.
Rond het thema duurzaamheid in de laboratoria hebben we eind 2025 twee rondetafelsessies gehouden. De teneur van beide is dat de sector het milieu hoog in het vaandel heeft staan, maar dat vergroening niet te veel mag kosten. Dit remt het tempo van de verduurzaming, wat niet wegneemt dat er van alles gebeurt. Met zuinigere apparatuur, digitalisering, het elektrificeren van wagenparken en een bonus voor met de fiets naar het werk gaan, zetten laboratoria duurzaamheidsstapjes, zo concludeert onze redactiecommissie. Sympathiek, maar het ontbreekt bij veel labs aan beleid om structureel stappen te zetten.
Onze paneldiscussie met FHI-leden laat zien dat laboratoria best warmlopen voor gebruiksartikelen van hernieuwbare grondstoffen en graag op energie willen besparen, maar in een tender toch vaak voor die goedkoopste oplossingen gaan. Wat goedkoop lijkt, pakt door de jaren heen duurder uit – maar zo ver wordt vaak niet gekeken – en is slechter voor het milieu. Logistiek worden er stappen gezet door laboratoria efficiënter te bevoorraden, bijvoorbeeld een keer per week. Scheelt een hoop kilometers. Kleinere volumes ingekochte chemicaliën voorkomen verspilling. Beter wat vaker bestellen dan producten laten vernietigen die over de datum zijn.
Kortom, veel positieve signalen, maar overall schort het nog wel aan een doortimmerde milieustrategie met duidelijke doelen. Mijn tip: begin eens met het inventariseren van de ‘quick wins’, en ga daar je pijlen oprichten. Dat vergt het goed in kaart brengen van je processen en hun milieuvoetafdruk: meten = weten, nietwaar? Kies liever één goed doel, maak daar beleid van, en laat alle afdelingen meedenken, zodat er intern draagvlak voor komt. Dat zet qua duurzaamheid zoden aan de dijk en maakt je tot een aantrekkelijkere laborganisatie.
