De Routes Map-module die alle monsterpunten netjes koppelt aan de gegevens in het Geografisch Informatie Systeem (GIS) | Foto: Marjan Hammink
Wetterskip Fryslân zet de stap van een traditioneel LIMS naar een platform dat meer grip op waterkwaliteitsdata geeft en voorspellende analyses ondersteunt. Daarmee wil het waterschap sneller inspelen op afwijkingen en opdrachtgevers eerder informeren. “Wij willen met AI naar een ‘early warning’-functie: niet achteraf constateren, maar vooraf signaleren als analysewaarden afwijken.” Pluspunt zijn de uitgebreide integratiemogelijkheden met onder meer GIS-, veldnavigatie- en handhavingssystemen.
tk1 Al dertig jaar werkt Wetterskip Fryslân met een eigen LIMS. “Daar zijn we helemaal ingegroeid; het zit als een Italiaans maatpak”, vertelt Theo Boersma, programmamanager vervanging LIMS. “Maar juist dat maakt verandering spannend; er wordt aan iets vertrouwds getornd.” Het bestaande systeem liep tegen zijn grenzen aan. Door jaren van doorontwikkeling en maatwerk was het beheer complex geworden en sterk afhankelijk van specifieke kennis en oplossingen, zoals Excel en database-aanpassingen. “De overstap naar een modern LIMS met zoveel mogelijk standaardfunctionaliteit is nodig om het beheer te vereenvoudigen en beter aan te sluiten op ontwikkelingen, zoals integraties via webservices en het gebruik van AI.”
tk2 Direct schakelen vanuit eigen lab
Het waterschap bewaakt het waterpeil en de waterkwaliteit, en zuivert het rioolwater in Friesland en een deel van het Groninger Westerkwartier. Als enige waterschap beschikt het over een eigen laboratorium in Leeuwarden. “Wij opereren in een groot en divers gebied, met onder meer de Waddeneilanden”, zegt Boersma. “Daardoor hebben we te maken met lange afstanden en strikte conserveringstijden; monsters moeten vaak binnen 24 uur worden geanalyseerd. Snelle en betrouwbare informatievoorziening is essentieel.”
Het eigen laboratorium maakt het mogelijk om direct te schakelen met opdrachtgevers, zoals interne afdelingen, gemeenten en provincie. “We kunnen afwijkende resultaten snel terugkoppelen en bij de interpretatie ondersteunen. Die snelheid en datastroom stellen hoge eisen aan de inrichting van het LIMS en de onderliggende processen.”
“Ons bestaande systeem was ver doorontwikkeld, met veel maatwerk en afhankelijkheden van onder meer Excel, HTML-code en database-aanpassingen”
Theo Boersma, programmamanager vervanging LIMS, Wetterskip Fryslân
tk3 Gezamenlijke LIMS-selectie
Wetterskip Fryslân maakt de overstap samen met drie andere waterschappen en hun labdienstverleners. “In de basis doen we hetzelfde werk, ieder met een eigen invulling van processen. Door samen op te trekken kunnen we kennis delen en van elkaar leren, terwijl we de implementatie in eigen fasering uitvoeren.”
Bij de gezamenlijke LIMS-selectie werd gekeken naar onder meer standaardfunctionaliteit, integratiemogelijkheden en de mate van aansluiting op labprocessen. “Elk LIMS heeft sterke en minder sterke punten. Voor ons gaf LabWare de beste balans. Veel functionaliteit uit ons huidige systeem konden we terugvinden zonder grote concessies te doen, terwijl andere oplossingen meer maatwerk of aanpassing van processen zouden vragen.”
Het lab van Wetterskip Fryslân zet de stap van een traditioneel LIMS naar een pakket van LabWare | foto: FOODnote
Eenvoudiger applicatiebeheer
Een groot voordeel ligt in vereenvoudiging van het applicatiebeheer. “Ons bestaande systeem was ver doorontwikkeld, met veel maatwerk en afhankelijkheden van onder meer Excel, HTML-code en database-aanpassingen”, verklaart Boersma. “Dat maakte het beheer complex en kwetsbaar.” Er is daarom gekozen voor één geïntegreerd systeem met zoveel mogelijk standaardfunctionaliteit. “We willen wegblijven van maatwerk. Als het toch nodig is, houden we het klein en documenteren we het goed.”
LabWare ondersteunt dit door aangepaste configuratie en componenten duidelijk te scheiden van de standaard watertemplate. “Bijvoorbeeld door klantspecifieke tabellen herkenbaar te labelen, zodat ze bij updates niet worden overschreven.” Dit maakt het systeem beter beheersbaar en minder afhankelijk van specifieke technische kennis.
“Alle stappen worden automatisch geregistreerd, waardoor de herleidbaarheid van data sterk toeneemt”
Theo Boersma, programmamanager vervanging LIMS, Wetterskip Fryslân
tk4 Visuele workflows
Een andere verbetering zijn de visuele workflows, die eenvoudig te configureren zijn. “Waar processtappen voorheen vaak impliciet waren, vooral in het hoofd van medewerkers, worden ze nu expliciet en visueel ondersteund in het systeem”, legt Boersma uit. “Gebruikers zien direct welke stappen ze moeten doorlopen en wat de volgende actie is.” Dit zorgt voor een eenduidiger werkproces en betere vastlegging van gegevens. “Alle stappen worden automatisch geregistreerd, waardoor de herleidbaarheid van data sterk toeneemt. Die informatie hadden we eerder ook wel, maar die was lastiger terug te vinden. Het vermindert de kans op fouten en maakt processen transparanter en beter controleerbaar.”
tk5 Toekomstvast en mobiel LIMS
Een belangrijke eis was dat het LIMS goed aansluit op de IT-architectuur van het laboratorium en toekomstige ontwikkelingen ondersteunt. “We willen flexibel zijn in hoe we het systeem inzetten, bijvoorbeeld richting cloudoplossingen of servicesgebaseerde architecturen. Daarom is het belangrijk dat het LIMS open en schaalbaar is ingericht en goed kan integreren met andere systemen.”
Het nieuwe systeem biedt ook direct praktische voordelen. Met LabWare Mobile kunnen veldanalisten hun monsternames digitaal vastleggen. “De papieren veldformulieren verdwijnen. Analyses en waarnemingen worden direct in het systeem ingevoerd, wat fouten vermindert en de doorlooptijd verkort. Dit zorgt voor een efficiënter proces en betere datakwaliteit.”
Theo Boersma, programmamanager vervanging LIMS
Datamigratie
De overgang naar een nieuw LIMS brengt ook uitdagingen met zich mee, met name rond datamigratie. De datamodellen veranderen, waardoor gegevens niet een-op-een kunnen worden overgezet. “Vooral het migreren van masterdata, zoals analysemethoden, monsterpunten en referentiegegevens, vraagt veel aandacht”, zegt Boersma.
Het Wetterskip wil historische data overzetten, voor zowel rapportage richting opdrachtgevers als interne kwaliteitscontrole. “Daarbij hanteren we het KISS-principe: ‘keep it simple, stupid’. We willen de migratie zo overzichtelijk mogelijk houden en onnodig maatwerk voorkomen. Deze aanpak helpt om de complexiteit beheersbaar te houden en risico’s tijdens de overgang te beperken.”
“We willen naar een situatie waarin het systeem zelf aangeeft wanneer meetwaarden buiten de verwachte range vallen, op basis van historische patronen”
Theo Boersma, programmamanager vervanging LIMS, Wetterskip Fryslân
Voorspellen met AI
Het laboratorium gebruikt al jarenlang historische meetdata om trends te analyseren en bandbreedtes voor resultaten vast te stellen. “In de data van waterzuiveringen zien we duidelijke patronen, zoals seizoensinvloeden en effecten van weersomstandigheden. Met het nieuwe LIMS wil het Wetterskip deze analyses verder automatiseren en verdiepen. LabWare biedt hiervoor een geïntegreerde Data Science Engine, die analysemethoden direct op LIMS-data toepast. Ziehier de kracht van AI. “We willen naar een situatie waarin het systeem zelf aangeeft wanneer meetwaarden buiten de verwachte range vallen, op basis van historische patronen. Dit maakt het mogelijk om afwijkingen eerder te signaleren en opdrachtgevers proactief te informeren in plaats van achteraf te rapporteren.”
Administratieve LIMS-processen
De implementatie gebeurt gefaseerd, mede in samenhang met de accreditatie-eisen van het laboratorium. In de eerste stap worden de administratieve processen overgezet, zoals registratie van monsters, planning van analyses en rapportage van resultaten. “Juist deze administratieve processen zijn vaak kritisch”, zegt Boersma. “Ze raken direct de dagelijkse operatie en vormen de basis voor de rest van het proces. Door hiermee te beginnen, kan het team vroegtijdig stabiliteit en vertrouwen opbouwen in het nieuwe systeem.”
In vervolgstappen worden onder meer instrumentkoppelingen gerealiseerd, waarbij huidige Excel-gebaseerde datastromen worden vervangen en integraties met externe systemen verder worden ingericht. Zo groeit het LIMS stap voor stap naar een volledig geïntegreerde oplossing.
“Als een monsterpunt wijzigt, moeten we die informatie direct beschikbaar hebben in het LIMS”
Theo Boersma, programmamanager vervanging LIMS, Wetterskip Fryslân
Externe integratie
Integratie met andere systemen speelt een belangrijke rol in de nieuwe inrichting, verklaart Boersma. “Onze opdrachtgevers werken veel met GIS [Geografische Informatie Systemen, red.] en kijken daar naar waterlichamen, infrastructuur en omgevingsinformatie. Als een monsterpunt wijzigt, moeten we die informatie direct beschikbaar hebben in het LIMS.”
Daarnaast komt er een koppeling aan het zaaksysteem voor handhaving. “Bij meldingen van milieudelicten worden we betrokken voor analyses. Door deze koppeling kunnen we sneller schakelen en informatie uitwisselen.” Op operationeel niveau wordt in LabWare Mobile een routeplanner geïntegreerd, zodat veldanalisten efficiënt van monsterpunt naar monsterpunt kunnen navigeren.
LIMS-implementatie zonder complexiteit
Zo biedt het LabWare-integratieplatform veel mogelijkheden om externe systemen en instrumenten eenduidig te integreren in het LIMS, rekening houdend met informatiebeveiliging en compliance. “Als overheidsorganisatie moeten we voldoen aan de BIO-norm, een belangrijk uitgangspunt bij de inrichting van het systeem”, zegt Boersma. Tot slot benadrukt hij eenvoud. “Houd een LIMS-implementatie zo simpel mogelijk. Dat helpt om overzicht te behouden en voorkomt onnodige complexiteit. Houd het simpel, want juist eenvoud zorgt ervoor dat je LIMS beheersbaar en betrouwbaar blijft, ook in de toekomst.”
LIMSpecs
Pakket: LabWare LIMS & ELN v8
Specifieke modules: LabWare Mobile
Aantal simultane gebruikers: 25
Servertype: SQL Server 2022
Leverancier: LabWare Nederland
