Pipetteren: haal alles uit je laboratorium pipet met deze tips

De pipet. Eén van de meest gebruikte instrumenten op het laboratorium. Ze zijn er in vele soorten en maten. Groot volume, klein volume, wel of niet verstelbaar, multichannel, handmatig of elektronisch. Besef dat goed gebruik en regelmatig onderhoud de nauwkeurigheid van je resultaten en je werkplezier bij het pipetteren ten goede komen. Sales manager Nicole Schenk van LED Techno deelt haar tips voor de aanschaf en het goed gebruik van de pipet. “En deel ze met je labcollega’s!”

Pipetteren: tips en valkuilen

Om experimenten en analyses nauwkeurig uit te voeren, is een goede pipet belangrijk. Werkplezier ook, zeker als je meer dan 100 samples per dag moet opzuigen. Elke laboratoriummedewerker weet hoe de pipet werkt, maar daar zit ‘m soms ook de valkuil. Nicole geeft de beste tips om de juiste pipet te kiezen en hier goed mee om te gaan.

Laboratorium pipetten in de praktijk

Schenk: “Goed pipetteren wordt vaak onderschat. Tijdens de trainingen die ik met mijn collega’s geef, horen we vaak ‘oh, dat wist ik niet’ of ‘zo doen wij dat nooit’. En we horen de gekste dingen. Zoals laboranten die de punten van de tipjes afknippen, zodat ze visceuze vloeistoffen kunnen opzuigen. Of tipjes uitkoken om kosten te besparen, niet wetende dat dit helemaal niet energiezuiniger is en dat je hiermee het materiaal aantast.”

“Kijk”, zegt Schenk, “het begint allemaal met de aanschaf van de juiste pipet voor je laboratorium. Ze zijn er in vele soorten en maten en voor elke toepassing is wel de ‘perfecte’ pipet. Maar je kunt niet tien soorten pipetten op een lab hebben, dus daar moet je de juiste keuze in maken. Qua kosten, toepasbaarheid en onderhoud, maar ook qua gebruiksgemak.”

1. Waar moet je op letten bij het kopen van nieuwe pipetten?

• Pipetkeuze en toepassing

“De juiste keuze maken hangt ten eerste van de toepassing af; een DNA lab hanteert andere methoden (en volumes) dan een milieulab. Denk ook aan de eisen van je analyses en je lab. Moet er steriel gewerkt worden? Met welke soort stoffen wordt er gewerkt? Is er wel of geen filter nodig? Kijk hier ook je SOP’s op na of er iets staat over ‘het gebruik van de originele tip met het originele systeem’; dat is natuurlijk handig, maar niet altijd vereist”

• Combinatie pipet en punt

“De meeste leveranciers leveren zogeheten ‘open systemen’: pipetten waar alle merken tipjes op kunnen. Toch raden ze vaak ‘de juiste combinatie’ aan (dus bijvoorbeeld een Gilsonpipet met Gilsontipjes of een Thermopipet met Thermotipjes). Dat hoeft niet per se.” Ze vult aan: “Wees je er wel van bewust dat er geen positive-displacement (PD) tips op een air-displacement (AD) pipet passen.”

Kopen met gevoel

Schenk vervolgt: “Verder is het heel belangrijk dat je de pipet moet ervaren, moet voelen. Een pipet is een persoonlijk instrument, dat voor de gemiddelde hand is ontwikkeld. Door deze uit te testen – ook op je werkplek – kun je goed aanvoelen of dit instrument geschikt is voor jou en jouw specifieke werkzaamheden. Ik zeg altijd dat je een pipet met je gevoel moet kopen, maar het budget gaat natuurlijk via het brein. En dat van de inkoopmanager.”

Veiliger pipetteren met PD-tips

“We zien dat na corona de verkoop van het aantal PD-tips is toegenomen. Deze zijn wel iets duurder, doordat het productieproces complexer is. De tips worden gemaakt via een tweestapsproces; dat duurt iets langer en er is meer materiaal voor nodig. Toch wegen de voordelen vaak op tegen dit nadeel. Pipetteren met een PD is namelijk veiliger bij vluchtige stoffen. Aerosolen kunnen namelijk wel door een filtertip, maar niet door een PD-tip. Het filter in een filtertip fungeert wel goed als goede barrière tegen vloeistof(spatten) en het voorkomt kruisbesmetting tussen monsters.”

Favoriete laboratorium pipet

De favoriet van Schenk: “Eén van mijn favorieten is de Microman PD pipet van Gilson. Deze is beschikbaar met een bereik tussen de 1 en 1000 microliter. Het instrument is ergonomisch uitgevoerd en geeft samen met de capillary piston (CP) tip reproduceerbare en nauwkeurige resultaten bij visceuze vloeistoffen, zoals olie, gel, eiwitrijk bloed, glycerol en meer.

Lab pipet: tips voor de juiste aanschaf

1. Kies een pipet die past bij het soort analyses op je laboratorium. Denk aan het volume, single- of multichannel, wel of niet verstelbaar, handmatig of elektronisch.
2. Denk vooraf goed na over de eisen waaraan de pipet moet voldoen. Sla hier ook je SOP’s [Standard Operating Procedure, red.] op na.
3. Kies – als het kan – voor een ‘open systeem’, zodat je niet vastzit aan een bepaald merk tipjes.
4. Test de pipet altijd uit op je werkplek en tijdens je eigen werkzaamheden.

2. Hoe werk je op de juiste manier met de lab pipet?

• Reversed of forward pipetteren?

“Als je eenmaal de juiste pipetten hebt gekocht, bijvoorbeeld ergonomische, maar er niet op de juiste manier of in de juiste houding mee werkt, schiet je alsnog je doel voorbij”, zegt Schenk. “Veel laboranten kennen het verschil niet tussen reversed en forward pipetteren, terwijl het verschillende technieken met verschillende resultaten zijn. Het is heel belangrijk dat iedereen op het lab dezelfde methode aanhoudt, want dan zijn alle fouten ook hetzelfde – en dus consistent. Dus iedereen werkt of reversed of forward. Bij repeterend werk adviseer ik bijvoorbeeld om altijd reversed te werken.”

Ergonomisch pipetteren

“Daarnaast is je werkhouding heel belangrijk. Een ‘pipetarm’ of pijn in je vingers komt meestal niet alleen door het werken met de pipet. Vaak is er onvoldoende bewegingsruimte of is de pipet te zwaar. Pipetteren kan repeterend zijn (zeker bij 500x pipetteren op een dag) en dan moet de pipetteerkracht zo licht mogelijk zijn. Kies daar dan ook je pipet op uit.”

Fouten maken mag

“Het gaat ook vaak fout bij de bedrijfscultuur, of labcultuur”, weet ze. “Er heerst al gauw schaamte als je iets verkeerd of te veel pipetteert. Of als je de pipet laat vallen. Want tja, zoiets simpels als pipetteren kan toch iedereen? En dat is niet zo; iedereen maakt fouten. Meld het dus meteen zodra je een foutje maakt en ga niet gewoon door. Er kan al extra vloeistof of contaminatie in je pipet of tipholder zitten. En check altijd of er in de SOP staat of je de pipet wel of niet zelf mag openmaken; daar kan je analyse echt op stukgaan.”

Onderhoud en kalibratie borgen

“Ook onderhoud en kalibratie vallen onder goed gebruik van de pipet,” gaat Schenk verder. “Dit is niet alleen voor de laboratorium- en analyseapparatuur. Mocht je de kalibratie zelf uitvoeren, doe dat dan met de tipjes die altijd worden gebruikt. En houd ook hier rekening met de forward- of reversed-methode. Mocht het nodig zijn om de pipet open te halen, bedenk dan of het nodig is om dat zelf te doen. Je hebt er meestal niet de juiste spullen voor en de balans alleen al is erg duur. Besteed dit liever uit aan een specialist.”

Lab pipet: tips voor goed gebruik

• Juiste werkhouding: ontspannen, rechtop.
• Met het team afspreken of er reversed of forward wordt gepipetteerd.
• Genoeg bewegingsruimte en ruimte op je labtafel.
• Maak je een fout? Meld het dan!
• Besteed kalibratie en onderhoud uit aan een specialist

De toekomst van de pipet

Schenk sluit af met een blik in de toekomst. “Vanaf het moment dat meneer Gilson de instelbare pipet heeft ontwikkeld (1968), zijn ze steeds lichter en ergonomischer geworden. Ik denk dat die trend zich zal doorzetten. Er zijn zelfs pipetten in mooie kleuren gemaakt, de zogeheten limited editions. Ik verwacht dat de productie van pipetten en tipjes milieuvriendelijker wordt, gezien het huidige onderzoek naar hergebruik en recycling. Het grote verschil ligt bij de laborant. Door een goed gebruik van de pipet te combineren met regelmatig onderhoud, zal deze langer meegaan en hoef je deze minder vaak te vervangen.”